Kada putnik-namjernik posjeti stari šeher-grad Prizren te počne obilaziti mnoge kulturno-historijske spomenike po kojima je ovaj grad poznat i popularan širom Evrope, nezaobilazno mjesto koje se ne treba preskočiti, u pravom smislu te riječi, je stara tvrđava “Kaljaja” koja kao svjetionik stoji iznad starog dijela grada te svojom ljepotom i gordošću privlači sve one koji vole da je vide.
No prije nego započnemo priču o ovoj gradskoj “ljepotici” treba pomenuti da je ova stari grad sa historijom od preko hiljadu godina nastao na prostoru, tj prirodnoj kotlini između planina poput Šare ili Paštrika i Koritnika gdje su dvije velike svjetske kulture ali i tri religije kroz svoju historiju ostavljale tragove izgrađujući kulturu i mnoge objekte koji dan-danas mnogim mlađim generacijama pričaju priče o mnogim događajima i poznatim ličnostima.
Mnogi poznati historijski spomenici kao što je pomenuta Kaljaja, a tu su i mnogi drugi poput pravoslavne crkve Bogorodice Ljeviške, čuvene Sinan-pašine džamije, starog kamenog mosta, kompleksa Prizrenske lige, starog turskog kupatila Hamama te mnogih drugih, govore o značaju i očuvanju nasljeđa izuzetne kulturne baštine, ne samo za ovaj grad već i za Kosovo nego i za čitav region Balkana koju su do današnjih dana sačuvali stanovnici ovog starog grada.
Priča o staroj tvrđavi je vrlo interesantna. Naime, istražujući njeno postojanje i otkud ideja mnogih onih vladara koji su svojevremeno prošli ili vladali ovim gradom, za jednom takvom građevinom i takvom urbanističkom ljepoticom u ta prošla vremena, došli smo do iznenađujućih podataka koje ne znaju čak ni oni starosjedeoci Prizrena.
Tvrđava koja krije mnoge tajne stara je koliko i sam grad i bila je dobro čuvana ali i naoružana. Danas je tu da svojim starim zidinama probudi znatiželju o historiji ovog grada te da ispriča priču o bitkama, trgovini, uspjesima i padovima čiji je i svjedok bila sama tvrđava.
U sklopu tvrđave bilo je i naselje gdje su, osim pripadnika turske osmanlijske vojske, živjeli i porodice običnih seljana, dakle nekada je to bio grad-tvrđava. Oko tvrđave je bilo mnogo topova no do današnjih dana ostao je samo jedan koji je ujedno i atrakcija, pored koga se mnogi od turista vole slikati. Iz njega se pucalo za vrijeme Ramazana a ujedno i služio, do prije drugog svjetskog rata, da se na taj način objavi vrijeme sufura ili iftara te da bi građani Prizrena bili obavještavani na taj način o tim ramazanskim običajima.
Potrebno je istaći da je do prije nekoliko godina tvrđava “Kaljaja” bila gola ruševina i prepuštena zaboravu nakon rata na Kosovu, te je dolaskom vojnika Turskog KFOR-a kao i mnogih poznatih evropskih arhitekata i inžinjera ali i uz pomoć opštinskih struktura vlasti, zajedno učestvovali u mnogim projektima obnavljanja i restauracije same tvrđave te se ona polako obnavlja i dobija prvobitni izgled kao što je nekada imala. Dakle, kad želimo nešto reći posjetiocu ili turisti o ovom starom gradu ostajemo zbunjeni pred činjenicom da mnogi historijski spomenici potiču od mnogih osvajača i različitih kultura i kao da govore sami za sebe. Ovu su tvrđavu, svojevremeno gradili i rimljani ali i turci-Osmanlije, a služila je i mnogima nakon njih.
Ako navratite nekad u stari grad Prizren, obavezno između mnogobrojnih starih kulturno-historijskih spomenika ali i modernih građevina, morate posjetiti ovu staru ljepoticu koja svake godine oblači neko novo ruho te dočekuje svoje posjetioce širom raširenih ruku. A ako to bude jul ili avgust mjesec, kada je grad prepun ljubitelja dokumentarnog filma, jer se u to vrijeme održava čuveni međunarodni festival dokumentarnog filma “Dokufest” i neke se projekcije filmova održavaju baš na pomenutoj staroj tvrđavi, eto vama dvostrukog užitka. Užitka šetajuči i slikajući se na tvrđavi i gledajući filmove sa repertoara koji nude domaćini filmskog festivala.
Danas je Prizren moderan grad sa preko 250.000 stanovnika, modernom infrastrukturom i savremenim građevinama. Važi za jedan od najljepših starih gradova na Balkanu jer u jednoj “pravoj liniji”, ako pogledate upravo sa pravca tvrđave, mogu se vidjeti Sinan- pašina džamija, pravoslavna crkva “Sveti Đorđe”, kao i katolička crkva. Dakle, neko je mnogo prije nas shvatio poentu da se bez zajedničkog suživota na Balkanu bez obzira o kojoj se vjerskoj konfesiji tiče, nije moguće živjeti. Da ponovimo još jednom da, ako posjetite ovaj grad a ne posjetite stari dio grada a posebnu staru tvrđavu “Kaljaju”, onda to nije to.
Ona će i dalje mnogim pokoljenjima poslije nas biti svjedok i putokaz o nekim prohujalim vremenima te vjerno čuvati svoj grad.
Vinetu Ganić
