List Frankfurter Allgemeine Zeitung piše: “Raspadom jedinstvenog Saveza komunista Jugoslavije (SKJ) prije 25 godina počeo je zapravo raspad Jugoslavije. U znak protesta zbog rastuće srbijanske dominacije i nespremnosti na reforme, 22. januara 1990. najprije su Slovenci a onda i predstavnici Hrvatske napustili Konges SKJ, koji se održavao u Beogradu. 14 mjeseci kasnije su Slovenija i Hrvatska proglasile nezavisnost.
U oktobru 1991. to je uradila Makedonija, u martu 1992. BiH. 2006. odvojila se Crna Gora a 2008. je i Kosovo proglasilo nezavisnost. Voditelj briselskog ureda fondacije Nauka i politika, Dušan Reljić kaže da je proces transformacije propao. “Djeca rastu u lošijim uslovima nego njihovi roditelji osamdesetih godina”.
Zbog krize eura ali i iskustava s Rumunijom, Bugarskom i Hrvatskom niko ne računa da će uskoro doći do nastavka proširenja EU. Vladimir Gligorov, ekonomista i sin prvog predsjednika nezavisne Makedonije Kire Gligorova, iz Beograda posmatra razvoj situacije. “Ovdje raspoloženje nije baš pro-evropsko. Evropskoj uniji se pripisuje odgovornost za niz problema, mada je najveći broj njih kućne radinosti”, kaže on. Radi se o prezaduženosti, zastoju u privatizaciji, malom obimu investicija, maloj potražnji na domaćem tržištu, slabim institucijama, korupciji kao i etničkim konfliktima u Republici Srpskoj ili na Kosovu.
I tu sada pokušava da uskoči Rusija. U konfliktu sa Zapadom, Moskva apelira na solidarnost među zemljama istočne Evrope ali i podstiče snove o Velikoj Srbiji. No, ekonomski Rusija, s obzirom na sankcije i pad cijena nafte, nema šta puno da ponudi. U takmičenju i odmjeravanju snaga između Rusije i EU, profitira Kina.
Peking se sve jače vrti oko zemalja istočne Evrope i daje im finansijsku podršku. U decembru je Li Kećijang kao prvi kineski premijer u posljednjih 28 godina posjetio Beograd, gdje se sastao sa 16 šefova država ili vlada. Otvorio je most na Dunavu, koji je podignut kineskim sredstvima i dogovorio gradnju trase za ekstra brze vozove na liniji Beograd-Budimpešta. Slično kao i u Africi, Kina sa sobom donosi novac.
Kineski premijer je zemljama dao u izgled kredite u visini od 13 milijardi dolara. “Peking je dole sada vodeći partner i investitor”, kaže ekspert za Balkan Reljić. Od EU i Rusije zemlje jugoistočne Evrope teško da očekuju neke impulse, ali ih zato očekuju upravo iz Azije”, piše list Frankfurter Allgemeine Zeitung.
